Staal: railwissel, gereedschap, wielas, kluis, ploegijzer
Voor al deze toepassingen wordt Hadfieldstaal gebruikt. Dit is een staalsoort die (naast ijzer) tot 14 % mangaan en 1,25 % koolstof bevat en die wordt toegepast in situaties waar hoge eisen gesteld worden aan schokbestendigheid en slijtvastheid. Deze staalsoort is zeer bestand tegen weersinvloeden, hard en niet-magnetisch.
Ook voor tralies en deuren in gevangenissen wordt deze staalsoort gebruikt. Bij gebruik van vijlen treedt plaatselijk een verharding van het metaal op en wordt de vijl onbruikbaar.
Ongeveer 75 % van de mangaanproductie wordt gebruikt voor de bereiding van legeringen.
Batterij
Mangaandioxide (bruinsteen) wordt toegepast in de cel van Leclanché (de klassieke batterij). Deze cel bestaat uit een zinken omhulsel gevuld met onder meer bruinsteen (MnO2), een koolstaafje of koolpoeder en ammoniumchloride, dat voor een goede geleiding van de stroom zorgt.
De cel is niet oplaadbaar, heeft een spanning van 1,5 V en kent een breed scala aan toepassingen. Deze batterijsoort wordt meer en meer vervangen door de alkalinebatterij, die volgens hetzelfde principe werkt.
Meststof
Mangaan is een zeer belangrijk (sporen)element voor vele planten, in het bijzonder in de teelt van groenten en citrusvruchten. Om tekort aan mangaan te voorkomen, wordt aan de meststof mangaansulfaat (MnSO4) of mangaanacetaat {Mn(CH3COO)2} toegevoegd.
Ook voor dieren is het een onmisbaar sporenelement bij de opname van vitamine B1.
Glas
Glas krijgt door toevoeging van bruinsteen (MnO2) een violette, bruine of zwarte kleur. De kleur is afhankelijk van de bereidingswijze en de samenstelling van het glas. De kleuring van het glas wordt veroorzaakt door metaalionen en colloïdaal verdeelde metalen. Ook de specifieke violette kleur van amethist wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van sporen mangaanverbindingen.
In andere situaties kan glas dat licht groen gekleurd is door aanwezigheid van ijzerverbindingen juist ontkleurd worden door toevoeging van mangaanverbindingen.
Zwart pigment
Een donkerbruine of zwarte kleur in keramische materialen (onder andere in stenen en tegels) wordt veroorzaakt door toevoeging van bruinsteen, veelal in combinatie met andere metaaloxiden, zoals die van ijzer en chroom. Steenbakkerijen zijn grootverbruikers van bruinsteen.
Ook worden sommige soorten bakstenen gekleurd met bruinsteen. Het geeft de stenen een bijzondere kleur. Soms wordt dit soort stenen aangeduid als mangaansteen.
|
Toepassingen als niet-ontleedbare stof (element) of als legering:
- as, drilboor, plaatveer, baggerwerktuigen, plaat voor bepantsering (o.a. Hadfieldstaal met 13 % Mn, 1,5 % Si)
- bimetaal in thermostaat (manganine: 72 % Mn, 18 % Cu, 10 % Ni)
- brons (toevoegen van mangaan - 5 tot 15 % - verhoogt de weerstand tegen corrosie; bijv. voor schroeven, stuurinrichting e.d. die bestand moeten zijn tegen zeewater)
- constructiestaal voor toepassingen met hoge belasting (staal met 1,5 % Mn)
- elektrische weerstand (Mn, Ni, Cu)
- fietsframe (licht en sterk; Al, Mn)
- kogelmolen (om hard materiaal te verpulveren)
- metallurgie (defosfateren)
- roestvrij en zeer hard staal (met 10 - 15 % Mn, 8 - 10 % Cr)
- tandwiel voor geruisarme overbrenging (80 % Mn, 20 % Cu)
- vliegtuigen (o.a. voor de Concorde; “Al-2000” met o.a. Al en Mn)
Toepassingen als ontleedbare stof (verbinding):
- algenbestrijding in waterwerken KMnO4
- bleekmiddel voor klei KMnO4
- bleekmiddelactivator in wasmiddel Mn-complex
- controle waterkwaliteit KMnO4
- drinkwaterzuivering (tabletten voor militairen en kampeerders) KMnO, MnO2
- droogmiddel (siccatief) in verf/lak Mn(CH3COO)2, MnCl2, MnO2
- etsmiddel voor rubber en plastics KMnO4
- ferrietantenne MnFe2O4
- gasmaskers MnO2
- geneesmiddel
- desinfectiemiddel MnSO4, KMnO4
- mondspoeling bij angina KMnO4
- tegen anemie MnCl2
- tegengif bij cyanidevergiftiging KMnO4
- tegen mangaantekort MnCl2, MnSO4
- groen pigment (bijv. in fresco's) BaMnO4
- houtbeits KMnO4, MnSO4
- krachtvoer (toevoeging) MnSO, MnCO3
- leerlooien Mn(CH3COO)2
- pigment
- violet, onder andere in cosmetica mangaanammoniumdifosfaat
- roze in porselein MnSO4
- blauw in cement, keramiek, glas, kunststof en lak BaMnO4 / BaSO4 BaSO4.Ba3(MnO4)2
- zwartbruin in porselein, aardewerk, olieverf MnO(OH), MnO2
- stimulans voor voeding wegens katalytische eigenschappen MnO2
- tegen parasieten bij vissen KMnO4
- vuurwerk MnO2.
|
