Gammabestralingsbron
(Oude naam: kobaltbom of kobaltkanon). Het isotoop 60Co is een krachtige gammastraler (t½ = 5,3 jaar). Het is veel goedkoper dan radium, veroorzaakt minder ernstige beschadigingen van de huid en heeft weinig schadelijke bijwerkingen.
Het wordt gebruikt voor de behandeling van kwaadaardige gezwellen, de sterilisatie van instrumenten, de conservering van voedsel en als merkstof in de biologie, de industrie en de chemie.
Ook wordt het gebruikt als tracer, bij onderzoek van leveraandoeningen.
57Co wordt gebruikt als zwakke gammabron en als tracer (gebonden aan vitamine B-12) voor de Schillingtest (onderzoek naar vitamine B-12 resorptie). Bloedarmoede kan worden bestreden met vitamine B-12, de enige biologiche verbinding die kobalt bevat.
Veiligheidsscheermes
Vanwege de grote slijtvastheid (hard) en hoge corrosiebestendigheid wordt kobaltstaal (40-60 % kobalt, met chroom, wolfraam, koolstof) of stelliet (50 - 60 % kobalt, 30 - 40 % chroom, 8 - 20 % wolfraam) gebruikt voor het vervaardigen van scheermesjes.
Permanente magneet
Een aantal kobaltlegeringen hebben zeer goede magnetische eigenschappen. Zo is een magneet gemaakt van de legering Alnico (een legering met 5 - 40 % kobalt met aluminium en nikkel) 25 maal krachtiger dan een gewone staalmagneet.
Katalysator uitlaatgas
Kobaltoxide (Co3O4) wordt toegepast als katalysator in de uitlaat van auto's voor de volledige verbranding van koolstofmonooxide:
Pigment
Kobaltblauw (kobaltaluminaat, CoAl2O4) - eveneens bekend onder andere namen, bijvoorbeeld Thénard's blauw - wordt gebruikt als pigmentstof voor de blauwkleuring van email, porselein, glas en verf en voor de blauwdruk in bankbiljetten.
Rond het begin van de achtste eeuw werd het in China gebruikt voor het kleuren van porselein. Het kan op verschillende manieren worden bereid, onder andere door kobaltoxide te verhitten met aluin.
Het is een helder blauwe verfstof, zeer lichtvast en goed bestand tegen hoge temperaturen en tegen aantasting door zuren en basen. Het bekende ‘Delfts blauw’ bevat kobaltverbindingen als pigment.
Diverse kobaltzouten worden gebruikt voor het blauwkleuren van aardewerk, porselein of als pigment in verf en in de kleurenfotografie, zoals:
CoSnO3, een hemelsblauw pigment voor de aquarel- en keramiekschilderkunst, Co3O4, CoSiO3, Co3(PO4)2.8H2O, CoSO4 en kobaltviolet {Co3(PO4)2/Mg3(PO4)2}. Kobaltviolet wordt gebruikt voor het kleuren van kunstleer. Kobaltoxide wordt in kleine hoeveelheden gebruikt om de gele ijzertint te neutraliseren; bij grotere hoeveelheden dient het als blauw pigment.
Als groen, resp. karmijnrood pigment in glas, email, porselein en verf worden kobaltgroen of Rinnemansgroen (een 'vaste oplossing' van kobalt(II)oxide en zinkoxide) en kobaltsulfaat (CoSO4) gebruikt. Als geel pigment voor aquarel- en olieverf, glas, porselein en rubber wordt kaliumhexanitrokobaltaat(III), {K3[Co(NO2)6].1,5H2O, kobaltgeel} gebruikt.
Weerprofeet
Een aantal kobalt(II)zouten, bijvoorbeeld kobalt(II)chloride, is met kristalwater roze tot rood gekleurd; zonder kristalwater zijn ze blauw. Het hydratatieproces is reversibel en de kleur van het zout zal dus afhankelijk zijn van de luchtvochtigheid van de omgeving. De weerprofeet is dus bij mooi weer blauw en bij vochtig weer roze.
Het gebruik van kobaltchloride als indicator bij het droogmiddel silicagel berust op dezelfde werking.
|
Toepassingen als niet-ontleedbare stof (element) of als legering:
- beitelpunt in boorwerktuigen (stelliet: 50 - 60 % Co, 30 - 40 % Cr, 8 - 20 % W)
- beschermlaag voor metalen
- bot- en tandprothese (64 % Co, 30 % Cr, 5 % Mo)
- cassette- en videobanden
- chirurgische instrumenten (stelliet)
- elektrische weerstandsdraad (Co, Fe, Cr, Al)
- jet(straalvliegtuig)-, scheeps-, racemotor, gasturbine (stelliet)
- katalytische hydrogenering (fijn verdeeld)
- reactoren in de chemische industrie (stelliet)
- slijpschijven voor diamanten
- snijwerktuigen, die bij gebruik zeer warm worden, zoals kettingzagen (staal met 10 % Co)
- veer van zak- en armbandhorloge (40 % Co + Cr, Ni, Mo, Mn, C, B)
Toepassingen als ontleedbare stof (verbinding):
- autobanden (kobalt verbetert de hechting tussen rubber en staal in radiaalbanden) Co-verb., bijv. –chloride en –stearaat.
- batterijen LiCoO2
- cassette- en videobanden Co-oxiden
- droogmiddel
- voor kunstharsen en verf Co-naftenaat
- voor verf Co-stearaat, -oleaat, -linoleaat
- droogmiddelindicator; blauw ? roze CoCl2
- fotografie, bruinkleuring (indirect groenkleuring) CoCl2
- gasmaskerabsorbens voor NH3 en gifgassen CoCl2
- haarverf Co(NO3)2
- katalysator bij bereiding alkanolen en alkanalen Co3O4
- katalysator bij ontzwaveling (COMOX) Co3O4 + MoO3
- katalysator bij polymerisatie, PET en div. vezels div. Co-verb.
- onzichtbare inkt CoCl2
- oplaadbare batterijen (ter verbetering elektrochemische eigenschappen)
- pigment voor drukinkt CoC2O4
- pigment voor glas, keramiek en porselein
- pigment voor papier Co2(SO4)3
- schuimvormer/stabilisator voor bier CoCl2
- toner in de kleurenfotografie Co3O4
- veevoederadditief (voor vitamine B-12 productie)
- verfdroger of siccatief Co(CH3COO)2
- zonnecollectoren Co3O4
|
